برای یک بروکر بین‌المللی که بر حمل زمینی LPG به پاکستان تمرکز دارد، شناخت سه لایه مقرراتی ضروری است: مجوزهای صادراتی ایران، الزامات واردات پاکستان و وضعیت واقعی مرزها که در سال ۲۰۲۶ دستخوش نوسانات قابل‌توجهی بوده است.

سمت ایران: مجوزها و روش‌های حمل

طبق بخشنامه سازمان توسعه تجارت ایران (اردیبهشت ۱۴۰۵)، صادرات گاز مایع (LPG) تحت تعرفه ۲۷۱۱۱۹۹۰ و گاز بوتان تحت تعرفه ۲۷۱۱۱۳۹۰ با رعایت سایر ضوابط بلامانع اعلام شده است . این یعنی از نظر مقررات صادراتی ایران، LPG در فهرست محصولات مجاز قرار دارد و مانع قانونی برای صدور آن وجود ندارد.

از نظر روش حمل، ایران در ژوئن ۲۰۲۶ نخستین عملیات صادرات LPG به افغانستان و پاکستان را از طریق حمل‌ونقل ترکیبی جاده‌ای-ریلی از بندر خرمشهر انجام داد. این روش ضمن افزایش ایمنی جابه‌جایی، هزینه‌های حمل را کاهش و زمان انتقال را بهینه می‌کند . با این حال، برای بروکری که حمل زمینی انجام می‌دهد، مسیر اصلی همچنان تانکرهای جاده‌ای از مرزهای غربی و جنوب‌شرقی است.

سمت پاکستان: الزامات واردات و رویه E-Form

پاکستان در اوت ۲۰۲۶ سیاست جدیدی برای ذخیره‌سازی گمرکی (Bonded Storage) محصولات نفتی تصویب کرد که LPG را نیز پوشش می‌دهد. بر اساس این چارچوب، تأمین‌کنندگان خارجی می‌توانند LPG را در انبارهای گمرکی پاکستان (از جمله قاسم، کراچی، گوادر و…) ذخیره کنند و سپس تصمیم بگیرند آن را در بازار داخلی بفروشند یا مجدداً صادر کنند. تا زمانی که محصول در انبار گمرکی است، عوارض و مالیات اعمال نمی‌شود . این سیاست می‌تواند برای بروکرهایی که محموله‌های بزرگ LPG به پاکستان می‌فرستند، امکان انعطاف بیشتری در زمان‌بندی فروش فراهم کند.

نکته حیاتی: رویه E-Form. سفیر ایران در پاکستان در اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که هیچ محدودیتی از طرف ایران برای صادرات LPG به پاکستان وجود ندارد و مرزها باز هستند. اما مشکل اصلی، تغییر در نحوه اجرای رویه «فرم الکترونیکی» (E-Form) پاکستان برای واردات از ایران است که عملاً ارسال محموله توسط تجار را با اختلال مواجه کرده است. رایزنی‌ها برای حل این مسئله در جریان است .

وضعیت مرزها: نوسان بین بازگشایی و بسته شدن

مرز گبد-ریمدان اصلی‌ترین گذرگاه زمینی LPG از ایران به پاکستان است. بر اساس گزارش‌ها، روزانه حدود ۷,۰۰۰ تن LPG از ایران به پاکستان وارد می‌شود که بیش از ۴,۰۰۰ تن آن از گذرگاه گبد-ریمدان عبور می‌کند . اما در اکتبر ۲۰۲۶، مقامات محلی بلوچستان پاکستان این گذرگاه و تفتان را به دلایل امنیتی و مبارزه با قاچاق موقتاً بستند. این بسته شدن باعث کمبود LPG در پاکستان و افزایش قیمت سیلندر ۱۲ کیلویی از ۴,۵۰۰ روپیه به ۷,۰۰۰ روپیه شد . سفیر ایران نیز تأیید کرد که چند صد کامیون حامل LPG از مرز ریمدان وارد گبد شده‌اند اما چندین هفته است که تخلیه یا ترخیص نشده‌اند .

بر اساس آخرین گزارش‌ها (۲۵ اکتبر ۲۰۲۶)، گذرگاه گبد-ریمدان بازگشایی شده و جریان حمل تجاری در دو طرف مرز برقرار شده است . با این حال، این نشان می‌دهد که وضعیت مرزها ناپایدار است و بروکر باید پیش از هر محموله، آخرین وضعیت را استعلام کند.

الزامات حمل زمینی LPG

• تانکرهای تحت فشار: مطابق استانداردهای EN 12493 (طراحی مخزن) و EN 12252 (تجهیزات)
• اسناد ضروری: بارنامه (CMR)، گواهی مبدأ، گواهی بازرسی کیفیت (SGS/Intertek)، فاکتور تجاری و اظهارنامه گمرکی
• هماهنگی مرزی: تأیید باز بودن گذرگاه (گبد-ریمدان یا تفتان) و هماهنگی با گمرک پاکستان برای جلوگیری از توقف طولانی

جمع‌بندی برای بروکر

صادرات LPG از ایران به پاکستان از نظر مقررات صادراتی ایران مانعی ندارد و محصول در فهرست مجاز قرار دارد. چالش اصلی در سمت پاکستان است: رویه E-Form و نوسانات مرزی. بروکری که می‌خواهد در این مسیر فعالیت کند، باید پیش از هر معامله، وضعیت E-Form و باز بودن گذرگاه گبد-ریمدان را تأیید کند، اسناد بازرسی مستقل را الزامی کند و برای توقف‌های احتمالی مرزی، حاشیه زمانی و هزینه‌ای در نظر بگیرد.